Charakterystyka działalności gospodarczej  w gminie Ustrzyki Dolne

Gmina Ustrzyki Dolne pod względem liczby ludności jest największą gminą powiatu bieszczadzkiego. Miejski charakter gminy przy tym potencjale ludnościowym decyduje o tym, że miasto Ustrzyki Dolne jest największym skupiskiem ludzi pozostających bez pracy w powiecie. Od 31.12.1999 roku powiat bieszczadzki został zaliczony do powiatów zagrożonych strukturalnym bezrobociem. Sytuację pogłębia spadek ofert pracy ze strony pracodawców głównie z powodu ograniczania zatrudnienia przez przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji finansowej, likwidacji działalności przez drobne podmioty związane z handlem niewytrzymujące konkurencji większych firm, rosnących kosztów pracy itd. Z pobieżnej analizy rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy Ustrzyki Dolne wynika, iż rok 1989 był istotną cenzurą dla wzrostu aktywności gospodarczej na tym obszarze. Przed tym przełomowym rokiem istniał ledwie co czwarty podmiot gospodarczy, natomiast w ciągu 2 lat po uchwaleniu ustawy o prowadzeniu działalności gospodarczej nastąpiło wyraźne przyśpieszenie. Wówczas to powstało prawie 30% aktualnie funkcjonujących zakładów. Bezrobocie wyzwoliło dużą aktywność w poszukiwaniu innych źródeł dochodów, co zaowocowało powstaniem w tych latach ponad 100 nowych podmiotów. Zjawiskiem towarzyszącym były wyjazdy do pracy za granicę. Po okresie lokalnego boomu nastąpił spadek aktywności, szczególnie w latach 1998-2000 stabilizując ogólną liczbę ewidencjonowanych podmiotów na poziomie 420 aktywnie działających.

Większość firm, bo 3 na 4 działające to jednoosobowe zakłady osób fizycznych, gdzie obok właściciela znajduje zatrudnienie jego najbliższa rodzina. Jeżeli chodzi o strukturę terytorialną to ok. 70% podmiotów gospodarczych było rejestrowanych w mieście, zaś pozostałych 30% na wsi. Struktura ta ulega nieznacznej ewolucji w kierunku wzrostu liczby podmiotów na wsi, gdzie w ciągu 5 ostatnich lat przybyło około 30% obecnego stanu i podczas, gdy w pierwszym okresie rozwoju przedsiębiorczości najintensywniej powstawały firmy w mieście, to z upływem lat spłaszcza się różnica w tempie przyrostu liczby jednostek gospodarczych zlokalizowanych na wsi i w mieście. Różne potrzeby rynku w mieście i na wsi spowodowały, że struktura firm z punktu widzenia charakteru ich działalności jest inna w mieście i na wsi. I tak powstałe w mieście w ostatnich latach  firmy w 40% nastawione były na działalność handlową, 20% firm związanych było z budownictwem, 40% kwalifikowanych było do pozostałych usług. Na wsi działalność handlową zarejestrowało tylko ok. 30% firm, natomiast w usługach leśnych 35% firm, w rzemiośle drzewnym ok. 20% jednostek, w transporcie towarowym, ok. 10%, w pozostałej działalności 5%. Generalnie w mieście i gminie obserwuje się wysoką aktywność gospodarczą mieszkańców na tle regionu.

Bariery rozwoju przedsiębiorczości:

Zbyt mały udział inwestycji w budżecie gminy, niewielka liczba ofert pracy dla młodych pracowników, pogorszająca się koniunktura w firmach i redukcje zatrudnienia, zbyt powolne inwestowanie w rozwój turystyki, podejmowanie poza samorządem decyzji o przeznaczeniu ziemi na utworzenie parku narodowego, niedorozwój komunalnej infrastruktury technicznej, słabo zauważalny marketing produktu turystycznego jaki jest w stanie zaoferować miasto i gmina.

Słabe strony rozwoju sfery produkcyjnej:

1.       przewaga firm o niskim potencjale wytwórczym zatrudniających 1-2 osoby,

2.       marginalne położenie w stosunku do głównych rynków zbytu i nie najlepsze skomunikowanie z większymi ośrodkami miejskimi,

3.       słaby popyt wewnętrzny będący następstwem niskich dochodów ludności gminy,

4.       wyczerpanie się możliwości wzrostu przedsiębiorczości bazującej na rynku lokalnym,

5.       zamknięcie drogowego przejścia granicznego dla ruchu towarowego w Krościenku,

6.       małe zasoby kapitałowe społeczności lokalnej,

7.       niepełny rozwój infrastruktury technicznej, w tym przede wszystkim dróg i łączności, a w dalszej kolejności sanitacji miasta i wsi,

8.       trudne warunki fizjograficzne będące pochodną górskiego położenia gminy.


Za pozytywne czynniki rozwoju przedsiębiorczości uznać należy:

1.       koncentracja potencjału ludnościowego w mieście Ustrzyki Dolne,

2.       powstawanie grup nacisku społecznego będącego przejawem aktywności społecznej,

3.       istnienie zalążków samoorganizacji społeczności lokalnej łączącej grupy zainteresowane rozwojem agroturystyki i wybranych branż rolniczych,

4.       widoczny postęp w rozwoju instytucji obsługi biznesu, jak banki, biura konsultingowe, Bieszczadzka Agencja Rozwoju Regionalnego,

5.       posiadanie przez miasto centralnej kotłowni grzewczej,  przekształconej z kotłowni przemysłowej, co stwarza możliwość rozwoju usług w tym zakresie,

6.       występowanie wolnych terenów inwestycyjnych w mieście i rezerw dla osadnictwa specjalnego na śladach  byłych wsi zdewastowanych w latach ubiegłych,

7.       korzystne położenie komunikacyjne w punkcie koncentracji ruchu podążającego w kierunku Krościenka oraz przecięcie z wielką pętlą bieszczadzką i sąsiedztwem Zalewu Solińskiego. Ocena szans i zagrożeń wskazuje na przewagę szans i możliwości stopniowej eliminacji zagrożeń we własnym zakresie. Podjęte działania powinny wzmocnić organiczny profil sfery produkcyjnej ściśle związany ze specyfiką Ustrzyk Dolnych. W przyszłości można sobie wyobrazić powstanie na terenie gminy małych firm o wysokiej technologii wykorzystujących czystość powietrza oraz atrakcyjność zamieszkania w tym rejonie. Problemem zasadniczym jest utrwalenie walorów środowiska przyrodniczego znajdującego się pod bezpośrednią presją funkcji turystycznych. Środowisko o wysokich, unikalnych walorach stanowi podstawę egzystencji i dalszego rozwoju gminy.  Skumulowane problemy ochrony środowiska stawiają szczególnie wysokie wymagania w stosunku do działalności człowieka w rolnictwie i produkcji sposób prowadzenia całej działalności gospodarczej musi opierać się o formy symbiozy zagospodarowania terenu z lokalnymi cechami środowiska przyrodniczego.  Problemem, o doniosłym znaczeniu dla funkcjonowania gminy i poprawy warunków życia wszystkich mieszkańców, jest rozwój i modernizacja infrastruktury technicznej w zakresie: sieci komunikacyjnej, zachowania równowagi między zaopatrzeniem w wodę a odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków oraz gazyfikacji gminy.  Wielką szansą rozwojową jest wykorzystanie unikatowych walorów kompleksu przyrodniczego Bieszczad, w który w całości wpisuje się zagospodarowanie przestrzenne gminy z funkcją rozwoju turystyki o wysoce zróżnicowanym profilu (turystyka kwalifikowana, dydaktyczna, krajoznawcza, przyrodoznawcza, wypoczynkowa) i międzynarodowym standardzie, jako główny czynnik rozwoju społecznego i gospodarczego gminy. Ze względu na stopień zalesienia ważnym i trwałym czynnikiem rozwoju jest gospodarka leśna o bardzo bogatym profilu, przyjaznym środowisku przyrodniczemu.


Szanse dalszego rozwoju przedsiębiorczości należy postrzegać w:

1.       młodej strukturze demograficznej i stosunkowo dużych zasobach siły roboczej,

2.       wzrastającej aktywności ludności bez wewnętrznych zróżnicowań między miastem i wsią,

3.       zapoczątkowanej reformie edukacji i zmianie profilu kształcenia w szkołach średnich i zawodowych, z uwzględnieniem potrzeb lokalnych i konkurencyjności rynku,

4.       stale poszerzanej bazie sportu i turystyki,

5.       powiatowych funkcjach Ustrzyk Dolnych, które wraz z rozbudowanym, dyspozycyjnym ośrodkiem obsługi ruchu turystycznego powinny przyczynić się do zdynamizowania procesów rozwojowych na terenie gminy. 


Ważniejsze inwestycje w latach 1999-2002 związane z tworzeniem warunków dla rozwoju przedsiębiorczości:

1.       Budowa międzyszkolnej pływalni krytej

2.       Budowa kolektora A-2

3.       Uciepłownienie ulicy Dworcowej .

4.       Przebudowa wodociągu

5.       Modernizacja oczyszczalni Brzegi Dolne

6.       Kolektor ul. Fabryczna

7.       Remonty i modernizacja dróg.

8.       Utworzenie Bieszczadzkiego Centrum Informacji i Promocji.

9.       Opracowanie i przyjęcie strategii rozwoju gminy

10.   Realizacja wespół z Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego cyklu kursów agroturystycznych

11.   Reaktywowanie działalności Bieszczadzkiej Izby Gospodarczej

12.   Modernizacja oczyszczalni ścieków - kontynuacja

13.   Opracowanie informatora gospodarczego gminy

14. Kontynuowanie działalności Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. (większościowy udział w BARR S.A. posiada gmina) w zakresie funduszu poręczeń kredytowych dla m. ś. p.

15.   Dalsze starania o pozyskanie środków z funduszy pomocowych na inwestycje infrastrukturalne .

16.   Przejście graniczne Krościenko Smolnica


Propozycje rozwiązań - cele operacyjne:

1.       Tworzenie wielofunkcyjnych układów gospodarczych łączących: turystykę, wielospecjalistyczne rolnictwo i racjonalną gospodarkę leśną poprzedzoną restrukturyzacją sektora żywnościowego w sferze produkcyjnej i organizacyjnej.

2.       Rozwijanie konkurencyjnych form turystyki, w stosunku do innych gmin bieszczadzkich, poprzez zachowanie istniejących walorów przyrodniczych i odtworzenie zdegradowanego dziedzictwa kultury oraz zapewnienie oryginalnej i atrakcyjnej oferty turystycznej.

3.       Systematyczny rozwój i poprawa sprawności funkcjonowania infrastruktury technicznej, ze szczególnym uwzględnieniem dążenia do zachowania równowagi między zaopatrzeniem w wodę a oczyszczaniem ścieków.

4.       Osiągnięcie wysokich standardów jakości sieci komunikacyjnej w zakresie układu drogowego i zbiorowego transportu osobowego

5.       Wzmocnienie funkcji usługowych miasta jako stolicy powiatu z równoczesną poprawą jakości usług w zakresie edukacji i opieki zdrowotnej.

6.       Tworzenie ośrodków aktywizacji i popierania przedsiębiorczości oraz warunków dla działalności organizacji i stowarzyszeń gospodarczych, zawodowych i kulturowych.

7.       Szeroka promocja walorów gminy w skali regionu i kraju eksponując jej unikatowy charakter i atrakcyjne oferty dla inwestorów i turystów


Uwarunkowania rozwoju - zagrożenia: 

Źródłem potencjalnych zagrożeń jest paradoksalnie - atrakcyjność terenów Bieszczad, a w tym gminy Ustrzyki Dolne, których intensywny i niekontrolowany rozwój oraz nadmierny napływ turystów może spowodować wzrost antropopresji i zagrożeń dla równowagi środowiska.  Drugim zagrożeniem, o podobnych następstwach może być nadmierne wprowadzenie szkodliwego, niepożądanego tutaj przemysłu.  Gmina Ustrzyki Dolne nie należy do najzasobniejszych, miejscowy kapitał jest za słaby, aby spowodować lokalne ożywienie gospodarcze, tegoroczny budżet kraju jest trudniejszy niż roku poprzednim, dlatego też niełatwo będzie uzyskać pomoc zewnętrzną, europejskie fundusze pomocowe koncentrują się na wspieraniu technicznym instytucji państwowych i makroprojektach, niedostępnych dla pojedynczych gmin.

(oprac. Antoni Szewczyk)